Over OIC

Opioïd-geïnduceerde obstipatie – in het kort

Wat is opioïd-geïnduceerde obstipatie? 

  • Obstipatie is een veelvoorkomende en belemmerende bijwerking van opioïden.1
     Het treedt op bij 51-87% van de patiënten met kankergerelateerde pijn en 41-57% van de patiënten met niet kankergerelateerde pijn. 
  • De oorzaak is de binding van opioïden aan opioïdreceptoren in het maag-darmkanaal.2 
    Dit leidt tot een remming van de gastro-intestinale motiliteit, met obstipatie tot gevolg. Het kan ontstaan door zwak- of sterkwerkende opioïden.3,4 
  • Het vermindert de kwaliteit van leven, en belemmert de pijnbehandeling.5,6 
    Meer dan 50% van de patiënten die opioïden gebruiken bij chronische pijn slaan doseringen over, onderbreken de behandeling, of verlagen de voorgeschreven dosis of frequentie door obstipatieklachten.5 

Hoe ontstaat opioïd-geïnduceerde obstipatie? Deze video legt het uit:

 

 

Hoe stelt u de diagnose? 

De Rome IV diagnostische criteria stellen dat er sprake is van opioïd-geïnduceerde obstipatie bij ten minste twee nieuwe of toenemende klachten na het starten, verhogen of switchen van opioïden:7 

  • Aantal defecaties is ≤2 per week 
  • Bij ten minste 1 op de 4 defecaties: 
    o Hard persen 
    o Harde en/of keutelige ontlasting (type 1 of 2 op Bristol Stoelgang Schaal) 
    o Gevoel van incomplete ontlasting 
    o Gevoel van blokkade 
    o Manuele handelingen noodzakelijk

Hoe wordt opioïd-geïnduceerde obstipatie behandeld? 

De meest recente Nederlandse richtlijn voor de behandeling van opioïd-geïnduceerde obstipatie stelt:8

1. Preventie: Start osmotisch laxans en geef leefstijladvies. 

2. Evaluatie: Evalueer met de patiënt elke 2–3 dagen o.b.v. Rome IV-criteria. 

3. Indien reguliere laxantia onvoldoende effectief zijn: 

- Overweeg de inzet van een perifere opioïdreceptorantagonist*. Als een orale perifere opioïdreceptorantagonist gekozen wordt, bestaat de behandeling uit één tablet per dag en wordt deze voortgezet zolang het opioïd gebruikt wordt. De reguliere laxantia hoeven niet gestaakt te worden. 

- Of overweeg stoppen met opioïd of opioïdrotatie. 

* Perifere opioïdreceptorantagonisten pakken de oorzaak van opioïd-geïnduceerde obstipatie aan terwijl de pijnstillende werking behouden blijft.9

Meer weten over opioïd-geïnduceerde obstipatie? 

Als zorgprofessional heeft u kosteloos toegang tot: 
- Geaccrediteerde on-demand webcasts 
- FTO-presentaties en klinische lessen 
- Handige materialen voor in uw praktijk

Bekijk het aanbod

 

Referenties

1. Farmer AD, et al. United European Gastroenterol J 2019;7:7-20.

2. Kumar L, et al. Gastroenterol Res and Pract 2014;141737.

3. Andresen V, et al. United European Gastroenterol J. 2018;6:1254-66.

4. Bell TJ, et al. Pain Med. 2009;10:35-42

5. Varrassi G, et al. Pain Ther. 2021;10(2):1139-1153.

6. Rauck RL, et al. Pain Pract 2017;17:329–35.4

7. ROME IV Diagnostic Criteria for DGBIs 16 January 2016

8. Richtlijn Obstipatie in de palliatieve fase. Vastgesteld: 11-04-2022. Regiehouder: NVMDL.

9. Farmacotherapeutisch Kompas – Preparaattekst Naldemedine. Geraadpleegd in januari 2026.

NL-RIZM-2024-00051