Tijdens het spreekuur krijgt u ongetwijfeld weleens de vraag: ‘Mijn kind heeft eczeem, moet ik nu melk, ei of gluten vermijden?’ Geen wonder, want over eczeem bestaan nog altijd veel onduidelijkheden en hardnekkige fabels. Dat is ook niet vreemd: het is een complexe aandoening. Ook is er wel degelijk een verband tussen eczeem en voedselallergie, maar hoe zit dat precies? En hoe verhoudt eczeem zich tot andere atopische aandoeningen, zoals astma en hooikoorts? In dit artikel gaan we daar dieper op in.

Wat is de atopische mars?

Kinderen met constitutioneel eczeem hebben een hogere kans op het ontwikkelen van voedselallergieën. En niet alleen voedselallergieën komen bij deze kinderen vaker voor, maar ook hooikoorts en astma. De term mars verwijst naar de volgorde waarin deze aandoeningen zich meestal ontwikkelen: vaak begint het met eczeem, gevolgd door voedselallergie, waarna op latere leeftijd hooikoorts en astma kunnen ontstaan. Belangrijk om te benadrukken: niet ieder kind met eczeem doorloopt dit volledige traject.^1,2,3 

Hoe vaak ontwikkelen kinderen met eczeem andere atopische aandoeningen?

Kinderen met constitutioneel eczeem hebben een zes keer hogere kans op het ontwikkelen van voedselallergie. Ongeveer 50–75% van de kinderen met eczeem ontwikkelt daarnaast ook hooikoorts of astma. De mate van eczeem beïnvloedt dit risico overigens. Bij mild eczeem krijgt zo’n 20% van de kinderen astma, terwijl dat bij ernstig eczeem meer dan 60% is. In de algemene bevolking is het risico op astma veel lager, rond de 8%.^1,2,3 Constitutioneel eczeem is dus meer dan een huidziekte; het is ook een waarschuwing voor het ontwikkelen van andere atopische ziekten. Vroegtijdig ingrijpen is belangrijk om verdere ontwikkeling van de atopische mars te voorkomen. 

Hoe veroorzaakt eczeem andere atopische aandoeningen

Bij eczeem is de huidbarrière verstoord, vaak door genetische factoren zoals mutaties in het filaggrin-gen. Hierdoor kunnen allergenen – bijvoorbeeld pollen, huisstofmijt of voedselproteïnen – gemakkelijker het lichaam binnendringen via de huid. Het immuunsysteem reageert hierop met een Th2-gedreven afweerreactie, waardoor het allergeen door de T-geheugencellen wordt ‘onthouden’ en er een gevoeligheid wordt opgebouwd. De T-cellen verspreiden zich via de bloedbaan naar verschillende organen. Wanneer het lichaam opnieuw wordt blootgesteld aan het allergeen, bijvoorbeeld door inname van voedsel of door de lucht, ontstaat een snelle en sterke immuunreactie.^1,2,3 Een allergie is ontstaan. 

Hoe voorkom je het verder vorderen van de atopische mars?

Eczeem tijdig en effectief behandelen is de eerste stap om verder vorderen van de atopische mars te voorkomen. Als eczeem snel onder controle is, is er minder kans dat allergenen via de huid binnendringen. Hoewel smeren met alleen emolliens de huidbarrière een handje helpt, laten studies zien dat dat op zichzelf de ontwikkeling van voedselallergieën niet stopt. Het meest effectief is om naast een emolliens ook een corticosteroïd of calcineurineremmer in te zetten om het eczeem tegen te gaan.³

Waar vroeger werd gedacht dat bepaalde voedingsstoffen het best vermeden konden worden om voedselallergieën tegen te gaan, is deze zienswijze inmiddels 180 graden gedraaid. Volgens de huidige richtlijnen en aanbevelingen van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) en de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) is juist vroeg introductie van allergenen via voeding de juiste aanpak. Sterker nog, het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen wordt afgeraden, omdat dit juist de kans op allergieën alleen maar vergroot. Daarnaast kan het ook ondervoeding veroorzaken. Daarom is het advies om kinderen met eczeem niet onnodig op dieet te zetten, tenzij er sprake is van een bewezen voedselallergie.^4,5

Waarom komt atopie steeds vaker voor?

De afgelopen decennia is er een duidelijke toename van de hoeveelheid mensen met allergische aandoeningen te zien. Over de onderliggende oorzaak zijn meerdere hypothesen. Zo wordt antibiotica blootstelling tijdens de jeugd in verband gebracht met verstoring van het microbioom. Dit zou het immuunsysteem aanzetten tot type 2 inflammatie. Daarnaast blijkt blootstelling aan o.a. huisdieren, boerderijdieren en ongepasteuriseerde melk tijdens de jeugd een beschermend effect te hebben op het ontwikkelen van allergieën. De blootstelling aan verschillende microben en virussen die hiermee gepaard gaat voorkomt waarschijnlijk het ontwikkelen van allergieën. Om die reden worden studies opgezet die kijken naar het effect van diëten of probiotica op het microbioom en daarmee allergie-ontwikkeling. De resultaten hiervan zijn niet eenduidig, met zowel positieve als negatieve uitkomsten.¹

Conclusie

Eczeem kan een signaal zijn voor eventuele (toekomstige) voedselallergieën, hooikoorts of astma. Het is belangrijk actief uit te vragen of hier al klachten van aanwezig zijn. Actieve klachten van astma of hooikoorts kunnen het eczeem immers ook onrustig maken. Met een goede tijdige behandeling van eczeem en begeleiding bij het introduceren van allergenen, kan de atopische mars zoveel mogelijk een halt toe worden geroepen. 

Wilt u meer lezen over de behandeling van eczeem bij kinderen? Lees dan ook het verslag van de NVK-presentatie van dermatoloog in opleiding Avi Ragamin.